ISIRGAN OTU:
(urtica urenus) : Isırgangillerden ilkbaharda yetişen, her tarafı
sert tüylerle kaplı bir büyük ottur. Tüylerinin içeriğinde formik asit
vardır. Sürüldüğü yeri kaşındırır ve yakar. Tohumları da kullanılır.
Faydası : Dıştan tatbik edildiği zaman, iç organlarda biriken kanı
çeker. Romatizma ve mafsal ağrılarını dindirir. Burun kanamasını keser.
Egzamanın şikayetlerini giderir. Aybaşı kanamalarının düzenli olmasını
sağlar. Böbrek kumlarını döker. Balgam söktürür. Haricen tatbik edildiği
zaman, dalak hastalıklarına ve çıbanlara da faydalıdır.
Isırgan otu ve kanser
Son olarak ısırgan ile kanser tedavisi yapıldığı iddiasının ele
alındığı programda bitkisel ilaç hammaddeleri ile uğraşan bilim dalından (Farmakognozi)
bir uzmanın olmayışı hem katılan hekim arkadaşları zor durumda bıraktı,
hem de izleyenlerin eksik bilgilendirilmelerine daha da kötüsü hasta
sahiplerinin üzüntü ve acılarının istismarına yol açtı.
Farmakognozi bilimi ile uğraşan bir bilim insanı olarak, diğer tıbbi
bitkiler gibi ısırgan bitkisi üzerinde de dünyada ve Türkiye'de yürütülen
yoğun bilimsel araştırmalar bulunduğunu, alınan sonuçları ve devam etmekte
olan çalışmaları kamuoyuna aktarmak, adı geçen TV kanalına yayın sırasında
ulaşılamadığı için mümkün olamadı.
Medyanın rating uğruna pek çok değeri, etik kuralı hiçe sayması bilim
insanlarını tedirgin etmektedir. Meslek eğitimi sırasında tıbbi bitkileri,
etken maddeleri, kullanılışları, yan etkileri vb. bilgileri teorik ve
pratik derslerde öğrenenler sadece eczacılardır.
Sağlık Bakanlığı'nın bitkisel ilaçlar konusunda ülkemizin yetişmiş
Farmakognozi Bilim Dalı elemanlarının bilgi ve deneyimlerinden
yararlanması gerekir. Sizler de tıbbi bitkiler ve bitkisel ilaçlar ile
ilgili sorularınızı eczacılarınıza sorabilirsiniz.
Filiz Meriçli
İ.Ü. Eczacılık Fakültesi, Farmakognozi ABD Öğretim üyesi
e-posta:
fmericli@hotmail.com
MAYDANOZ:
(midenuvaz) : Maydanozgiller familyasından; yaprakları güzel
kokulu ve parçalı, kazık köklü, 30 - 100 cm boyunda, iki yıllık otsu bir
bitkidir. Çiçekleri şemsiye halindedir. Tohumları ufak ve esmerdir.
Meyvelerinin içeriğinde uçucu bir yağ ile apiin adlı bir glikozit vardır.
Kökünde, biraz uçucu yağ, müsilaj ve apiin vardır. Yaprakları, kökü ve
meyvesi kulanılır.
Faydası : İdrar söktürür. İştah açar. İltihaplı yaraların iyileşmesini
sağlar. Aybaşı sancılarını keser. Sürmenajda faydalıdır. Yüksek tansiyonu
düşürür. Kalbin yorulmasını önler. Kansızlığı giderir. Kansere karşı
korur. Karaciğer şişliğini giderir. Safra akışını kolaylaştırır. Vücuttaki
zehirli maddelerin atılmasını kolaylaştırır. Vücutta biriken suyu
boşaltır. Böbrek taşlarının düşürülmesine yardımcı olur. Romatizmada
faydalıdır. Mide ve bağırsaklarda gaz birikmesini önler. Bağırsak
solucanlarının düşürülmesine yardımcı olur. Aybaşı kanamalarının düzenli
olmasını sağlar. Anne sütünü azaltır ve böylelikle memelerin şişmesini
önler. Cinsel istekleri artırır. Görme gücünü artırır. Böbrek iltihabı
olanlar maydanoz yememelidir.
SARMISAK:(tüm)
: Zambakgiller familyasından; bütün kısımları keskin kokulu, 30-100 cm
yüksekliğinde, otsu bir bitkidir. Toprak altında iri bir soğanı vardır.
Çiçekleri beyazımsı pembedir. Yaprakları uzun, yassı, paralel damarlı ve
sivri uçlu olup, gövdeyi sarmıştır. Soğanı özel kokulu uçucu bir yağ,
şekerler, A, B, C, P vitaminleri içerir. Yağında alliin
denilen bir madde vardır.
Faydası : Yüksek tansiyonu düşürür. İştah açar. Solunum ve hazım
sistemindeki mikropları öldürür. Grip, tifo ve difteri gibi salgın
hastalıklar sırasında faydalıdır. Hazmı kolaylaştırır. Kabızlığı giderir.
Bağırsak solucanlarının düşürülmesine yardımcı olur. Kanı temizler. Kalp
adalelerini kuvvetlendirir. Böbreklerin normal çalışmasını sağlar. Karında
ve bacaklarda toplanan suyun boşalmasında yardımcı olur. Romatizma ve
mafsal iltihaplarında faydalıdır. Damar sertliğini önler. Ateşi düşürür.
Arpacık ve basur memelerinde faydalıdır. Zehirlenmelerde kullanılır. İdrar
tutukluğunu giderir. Zehirli hayvan sokmasında da faydalıdır. Saçların
uzamasına da yardımcı olur.
SOĞAN:(basaliye) : Zambakgiller familyasından; yumrumsu ve yeşil
yaprakları kullanılan keskin kokulu, acı bir otsu bitkidir. Bileşiminde
uçucu ve sabit yağ, şekerler, fermentler ve amino asitler vardır.
Faydası : İdrar söktürür. Vücutta biriken zararlı maddeleri ve suyu
atar. Romatizma, mafsal iltihabı, idrar tutukluğu, damar sertliğinde
faydalıdır. Böbreklerdeki kum ve taşların dökülmesine yardımcı olur.
Zayıflamayı sağlar. Böbrek ağrısını dindirir. Zihin yorgunluğunu dindirir.
Baygınlığı geçirir. Prostat bezinin hastalanmasını önler. İktidarsızlıkta
faydalıdır. Cinsel gücü artırır. Egzama ve diğer cilt hastalıklarında
faydalıdır. Öksürük söktürür, bronşları temizler. Astım nöbeti, akciğer
hastalıkları, grip ve soğuk algınlığında faydalıdır. Kandaki şeker
seviyesini düşürür. Şeker hastalarında faydalıdır. Kolera ve veremde
bağırsak solucanlarının düşürülmesine yardımcı olur. İhtiyarlamayı
geciktirir. İştah açar. Kalbi kuvvetlendirir. Koroner damarları
genişletir. Cerahatlerin boşalmasına yardımcı olur. Dolama ve arpacıkta da
faydalıdır.
ÇAMAĞACI:
(pinus) : Birçok çeşidi olan bir ağaçtır. Kozalakları ilk yıl
kapalıdır. İkinci yıl açılıp, kurur ve ağacın dibine düşer. İlaç
yapımında; tomurcuğu, palamutu, kozalağı, filizleri ve çırası kullanılır.
Faydası : Balgam söktürür. Müzmin öksürüğü keser. Kolay doğum yapmayı
sağlar.
DOMATES:
(solanum lycopersium) : Patlıcangillerden bir çeşit bitkidir.
Ürünü için yetiştirilir. Vatanı Meksika ve Peru'dur. Yabani türünün
meyveleri yuvarlak ve kiraz kadar küçüktür. Domatesin içeriğinde lycopin
denilen bir madde bulunur. A, B, C vitamileri bakımından zengindir. Gövde
ve yapraklarında solanin denilen zehirli bir alkoloid bulunur.
Faydası : Bol idrar söktürür. Vücutta biriken zehirli maddelerin
atılmasını ve kanın durulmasını sağlar, damar sertliğini giderir.
Romatizma ve nikriste faydalıdır. Safra ve böbrek taşlarının düşürülmesine
yardımcı olur. Üremiyi düşürür. Hazmı kolaylaştırır. Kabızlığı giderir.
Mide ve bağırsakların düzenli bir şekilde çalışmasını sağlar. Cilde
tazelik ve pembelik verir. İsiliği ve mayasılı giderir. Nasırların
sökülmesine yardımcı olur. Çıbanların olgunlaşmasını sağlar. Arı
sokmasında ve yanıkların tedavisinde faydalanılır. Kansere karşı korur.
Midesi zayıf olanlar, böbrek ve mesanelerinde iltihap olanlar, suyunu
içmelidirler.
ÜZÜM:
(ineb) : Üzüm asmasının glikozca zengin olan meyvesidir.
Faydası : Bedeni ve zihni gücü artırır. Kan yapar. Vücutta biriken
zararlı maddelerin dışarı atılmasını sağlar. Yüksek tansiyonu düşürür.
Mide ülseri, gastrit, karaciğer hastalıkları, dalak hastalıkları,
romatizma ve mafsal iltihabında faydalıdır. Kabızlığı giderir. Kalbi
kuvvetlendirir. Kanı temizler. Şişmanlıkta faydalıdır. Hamilelerin mide
bulantısını önler. Cilt güzelliğini sağlar. Nekahat devresinin kolayca
atlatılmasına yardımcı olur. Böbreklerdeki kum ve taşların düşürülmesine
yardımcı olur. Besleyicidir.
KİRAZ:
(prunus avlum) : Gülgiller familyasından; anayurdu Asya olan, düz
kabuklu bir çeşit ağaç veya ağaçcıktır. Genellikle yapraklanmadan önce
çiçek açar. Meyvesi, etli ve tek çekirdeklidir. Ev ilaçlarında sapları,
meyvesi, kabuğu ve çiçekleri kullanılır.
Faydası : İdrar söktürür. Böbreklerde biriken zararlı maddelerin
atılmasına yardımcı olur. Kabızlığı giderir. Kanın temizlenmesine yardım
eder. Nikris, romatizma, damar sertliği ve mafsal kireçlenmesinde
faydalıdır. Karaciğer şişliğine iyi gelir. Safra akışını normale döndürür.
Sivilceleri önler. Susuzluğu giderir.
Kabukları ishali keser. Ateşi düşürür. Çiçekleri göğsü yumuşatır ve
öksürüğü giderir.
FASÜLYE:(phaseouls vulgaris) : Baklagillerden; barbunya, çalı, ayşekadın,
horoz gibi birçok çeşitleri olan bir bitki ve bunun sebze olarak
kullanılan yeşil ürünü ve kuru tohumlarıdır.
Faydası : Taze fasulye, bedeni ve zihni yorgunlukları giderir. Vücudun
kuvvetlenmesini sağlar. Pankreas bezi'nin gereği gibi çalışmasına yardımcı
olur. Şeker hastalığını önler ve kandaki şeker miktarını düşürür. İdrar
tutukluğunu giderir. Albümini düşürür. Böbreklerdeki kum ve taşların
dökülmesine yardımcı olur. Karaciğer yetersizliğini tedavi eder. Kalbi ve
böbrekleri kuvvetlendirir. Kalp çarpıntılarını giderir. Zehirlenmelerden
sonra yenilecek olursa; çabuk iyileşmeyi sağlar. Fasulye pişirilirken,
pişirme suyunu en azından 2-3 kere değiştirmek gerekir.
AHLAT:
(yaban armudu) : Gülgillerden; kendi kendine yetişen ve üzerine
armut aşılanan bir ağaçtır. Yemişi iyice olgunlaştıktan sonra yenir.
Faydası : Meyveleri, ishal keser. Zehirli hayvan sokmalarında da
filizleri dövülüp, konur.
EKŞİ ELMA:
(yabani elma) : Gülgillerden; ormanlarda yetişen bir ağacın
meyvesidir. Meyveleri küçük ve çok ekşidir. Çiçekleri, açık pembedir.
Faydası : Mide ve bağırsaklardaki gazı boşaltır. Buralardaki
iltihapları giderir.
CEVİZ AĞACI:
(koz) : Uzun ömürlü; gövdesi kalın, kerestesi ve meyvesi
değerli ulu bir ağaçtır. Yemişi nişastalı ve yağlıdır. Hekimlikte;
yaprakları, meyvesinin üzerindeki yeşil kabukları ve yağı kullanılır. Bir
çok çeşidi vardır.
Faydası : Yaprakları ve kabukları ile hazırlanan ilaçlar kanı
temizler, kansızlığı giderir. İshal ve dizanteriyi keser. Verem ve şeker
hastalığında hem besleyici, hem de tedavi edicidir. Kadınlarda görülen
beyaz akıntıyı keser. El ve ayak donuklarında, deri çatlaklarında
faydalıdır. Saç ve elleri boyamakta da kullanılır. Çok kuvvetli bir besin
olduğundan fazla yememelk gerekir.
Cevizyağı, raşitizm ve sıracada faydalıdır. Kabızlığı giderir.
Bağırsak solucanlarını düşürür. Derinin yanmasını önler.
HELVACI KABAĞI:
(kestanekabağı) : Kabakgillerden tatlısı yapılan bir çeşit
kabaktır. Yaprakları uzun ve büyüktür. Çekirdekleri yoktur. Ev ilaçlarında
çekirdekleri kullanılır.
Faydası : Bağırsak kurtlarının düşürülmesinde yardımcı olur.
PATATES:
(solanum tuberosum) : Patlıcangiller familyasından; yer altındaki
yer altındaki yumruları yenen otsu bir bitkidir. Yeşil kısımlarında,
renksiz filizlerinde ve yeşilimsi yumrularında Solanin denilen bir madde
vardır. İçeriğinde bol miktarda nişasta, B ve C vitaminleri bulunur.
Faydası : Şeker hastalarına faydalıdır. Susuzluğu giderir. Mide ve
Onikiparmak ülserinde yararlıdır. Karaciğer şişliğini giderir. Safra
akışını kolaylaştırır. Bağırsak solucanlarının düşürülmesine yardımcı
olur. Damar sertliğine faydalıdır. Sert bir şey yutulduğunda yabancı
maddenin zarar vermeden çıkmasını sağlar. El ve ayak çatlaklarında
faydalıdır. Skorbüt hastalığını önler. Kandaki şeker seviyesini düşürür.
Kanı temizler. Kansere karşı korur.
MISIR:
(zea mays) : Buğdaygiller familyasından; 180 - 200 cm boyunda, dik
ve yüksek gövdeli, geniş şerit yapraklı, bir yıllık bir bitkidir. Kökü
kalın ve saçaklıdır. Yaprakları şerit gibi, uzun, paralel damarlı, sert ve
sivri uçlu, sapsız, kenarları, dalgalıdır. İki çeşit çiçeği vardır. Erkek
çiçekler gövdenin ucunda salkım başak şeklinde, dişi çiçekler ise
yaprakların koltuğunda koçan halindedir. Dişi çiçeklerin stilusları
uzundur ve kınlarının tepesinden dışarı doğru sarkarlar. Bunlar
mısırpüskülü denilen kısmı meydana getirirler. Meyvesi, koçanı üzerinde
sıkışık şekilde dizilidir. Rengi açık veya koyu sarı; esmer veya
kırmızımtırak renklidir.
Mısırpüskülünün içeriğinde glikoz, maltoz gibi şekerler, sabityağ,
steroller, reçine ve çok miktarda potasyum tuzları vardır. İdrar
söktürücü, idraryollarını temizleyici ve hararet verici olarak kullanılır.
Mısırözü yağı, mısır tanelerinden çıkarılır. İçeriğinde yağ asitleri,
A vitamini, az miktarda steroller ve bol miktarda nişasta vardır. Mısırözü
yağı damarsertliğini önler.
Faydası : Daha ziyade mısırpüskülü ve mısırözü yağı kullanılır. Mısır
iyi bir besindir. Ancak hazmı biraz güçtür. Guatr olanların yememesi
tavsiye edilir.
KARA LAHANA:
(brassica oleracea) : Turpgiller familyasından iri ve kalın
yapraklı bir bitkidir. En çok yetiştirileni baş lahanadır. Yurdumuzun
bütün bölgelerinde yetişir. Başlıca çeşitleri: Kemer lahanası, Batman
lahanası, köse lahanası, Brüksel lahanası ve kara lahana.
Lahana C vitamini bakkımından zengindir. Yapısında kükürt bulunur. Çiğ
olarak yemek veya sıkarak suyunu içmek daha faydalıdır.
Faydası : Kansızlığı giderir. İdrar söktürür. Vücutta biriken zehirli
maddelerin atılmasını sağlar. Mide ve bağırsak yaralarını yumuşatır.
Kabızlığı giderir. Kandaki şeker miktarını düşürür. Vücudu hastalıklara ve
kansere karşı korur. Göğüs ucu çatlaklarını giderir. Sarılık ve safra
kesesi hastalıkları için iyidir. Astımda faydalıdır. Romatizma, siyatik,
lumbago ve Apsede yararlıdır. Ses kısıklığını giderir. İştah açar. Guatr
olanlar yememelidir.
ÇAKAL ERİĞİ:
(prunus spinosa) : Bir çeşit eriktir. Ağacı bodurdur. Çiçekleri
beyazdır ve yapraklarından önce çıkar. Meyvesi yuvarlak ve yeşildir. Tadı
buruktur. Çiçekleri; Mart ve Nisan aylarında toplanıp, kurutulur.
Faydası : İshali keser, mide ve bağırsakların düzenli çalışmasını
sağlar. Ateşli hastaların kalbini kuvvetlendirir. Terletir ve vücutta
biriken zehirli maddelerin atılmasını sağlar. Boğaz ve bademcik
iltihaplarını giderir. Anne sütünü artırır.
FINDIK:(corylus avellana) : Palamutgillerden; kuzey yarımküresinin ılık
yerlerinde ve yurdumuzun en çok Karadeniz Bölgesinde yetişen ufak bir
ağaçtır. Meyvesi (Fındık), sert bir kabuk içindedir. İçeriğinde nişasta ve
yağ vardır.
Faydası : Bedeni ve zihni yorgunluğu giderir. Vücuda kuvvet verir.
Nekahat devresinin çabuk geçmesini sağlar. Hamilelere de faydalıdır.
Dövülmüş yenirse öksürüğü keser. Varise faydalıdır.
Fındıkyağı, böbrek ağrılarını giderir. Kum ve taşların düşürülmesinde
yardımcı olur. Bağırsak solucanlarını düşürür. Sarada da faydalıdır.
Mideleri hasta olanlar, damar sertliği ve yüksek tansiyondan şikayet
edenler, çok az yemelidirler.
IHLAMUR:(tilia) : Ihlamurgiller familyasından; kerestesi güzel, bir gölge
ağacı ve bunun kurutularak çay gibi haşlanıp içilen güzel kokulu
çiçeğidir. Temmuz ve ağustos aylarında toplanıp, kurutulur. Birçok çeşidi
vardır.
Faydası : Sinirleri kuvvetlendirir, sinir bozukluğunu giderir. Uyku
verir. Kan dolaşımının normal olmasını sağlar. Kansızlığı giderir. Kalp
kifayetsizliğinde faydalıdır. Damar kireçlenmesini önler. Böbrekleri ve
mesaneyi temizler. İdrar söktürür. Kum döker, taş oluşmasını önler. Ter
söktürür. Grip ve soğuk algınlığının şikayetlerini giderir. Göğsü ve
bronşları yumuşatır. Mide ifrazatını artırır. Balla karıştırılıp içilirse,
mide ülserine faydalıdır. Kabızlığı ve bağırsak spazmını giderir. Boyun ve
yüze güzellik verir. Burkulma ve ezilmelerde ağrıyı keser. Saç dökülmesini
önler
AT KESTANESİ:
(hindkestanesi) : Atkestanegiller familyasından; süs olarak
yetiştirilen iri bir gölge ağacıdır. Nisan-Temmuz aylarında çiçek açar.
Meyveleri kestaneye benzer. İçinde nişasta, saponin ve yağ vardır.
Faydası : Kabuklarından yapılan ilaçlar ateşi düşürür. Vücuda kuvvet
verir. Tohumları ise romatizma ve mafsal ağrılarını giderir. Varis flebit
ve basur memelerinin tedavisinde ve deri çatlaklarını gidermekte
kullanılır.
--------------------------------------------------------------------------------
KESTANE: (castanea vesca) : Kayıngiller familyasından; kışın
yapraklarını döken, 25 - 30 metre boyunda bir ağaçtır. Yaprakları
geniştir. Meyveleri iridir.
Faydası : Kabuklarının suda kaynatılması ile hazırlanan ilaç; ateş
düşürür ve sinirleri yatıştırır. Meyvesi, kasları kuvvetlendirir. Kan
dolaşımını düzenler. Bedeni ve zihni yorgunluğu giderir. Varis ve basur
memelerinin meydana gelmesini önler. Karaciğer yorgunluğu ve şişliğini
geçirir. Kansızlığı giderir. Mideyi kuvvetlendirir. Damar sertliği ve
yüksek tansiyondan şikayet edenlerle, şeker hastaları yemelidir.
BÖĞÜRTLEN:
(tilkiüzümü) : Gülgillerden bahçe çitlerinde, yol kenarlarında
kendiliğinden yetişen, dikenli bir çalıdır. Yemişi ahududuya benzer, fakat
ondan küçüktür. Önceleri kırmızı iken sonraları kararır. Yaprakları;
çiçekleri açmadan toplanıp, kurutulur. Birçok türü vardır.
Faydası : İdrar söktürür. Ayaklardaki şişlikleri indirir. Yüksek
tansiyonu düşürür. Gözlerdeki zafiyeti giderir. Mesane taşlarının
düşmesine yardımcı olur. Ağız, dil, diş eti ve bademcik iltihaplarını
giderir. Kadınlarda görülen beyaz akıntıyı keser. Haricen kullanıldığı
takdirde ağrıları dindirir, yanıkları iyileştirir. Kökü kaynatılıp, suyu
içilecek olursa kandaki şeker miktarını düşürür.
AHUDUDU:(ağaççileği)
: Gülgillerden; böğürtlen gibi çalı halinde, dikenli bir bitkidir. Kümeler
halindedir. Kendiliğinden yetişir. Meyvesi duta benzer. Sarımtırak kırmızı
portakal renginde, sulu ve güzel kokuludur. Meyvesi toplanıp, kurutulur.
Reçel, şurup ve likör yapılır. Meyve olarak da yenir.
Faydası : Kanı temizler, vücutta biriken zehirli maddelerin atılmasını
sağlar. Terletir ve idrar söktürür. Kabızlığı giderir. Vücuda dinçlik
verir. Romatizma, mafsal kireçlenmesi, nikris, boğaz, bademcik ve göz
iltihaplarında kullanılır. Kansızlık ve veremde çok iyi bir gıdadır.
Ateş'i düşürür. Üre ve şeker hastalarına da faydalıdır. Mide ülseri
olanların kullanmamaları gerekir.
ÇİLEK:
(kocayemiş) : Gülgillerden sapları sürüngen, çiçekleri beyaz bir bitkidir.
Yemişi pembe renkli olup, kokuludur. Birçok çeşidi vardır.
Faydası : Vücudu kuvvetlendirir. Hasta olmayı önler. İdrar söktürür ve
karında biriken suyu boşaltır. Böbrek ve mesane hastalıklarının
iyileşmesine yardımcı olur. Mide ve bağırsak tembelliğini giderir.
Sinirleri kuvvetlendirir. Yüksek tansiyonu düşürür. Bağırsak kurtlarını
döker. Safra ifrazatını arttırır ve safra taşlarının dökülmesine yardımcı
olur. Karaciğer kifayetsizliğini ve şişliğini giderir. Ateşi düşürür.
Dişdibi taşlarını eritir. Cilde tazelik ve güzellik verir. Damar sertliği,
mafsal iltihabı, romatizma, ve nikriste de faydalıdır. Şeker hastaları da
yiyebilir. Midesi zayıf olanlar suyunu içmelidir. Alerji yapabilir.
hürriyet
04-09-2002
KAYNAK: SAĞLIKLI YAŞAM WEB SİTESİ,BİTKİLER BÖLÜMÜ